Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie wydał wyrok w sprawie dotyczącej m.in. oprocentowania kredytów.
W sprawie o sygn. akt VI C 825/24, sędzia SSR Milena Dutkowska w dniu 24 września 2024 roku orzekła na korzyść kredytobiorców, uznając, że WIBOR – szeroko stosowana stopa bazowa banku – nie spełnia kryteriów transparentności i rzetelności, co czyni ją niedozwoloną.
Sprawdź czy w Twoje umowie kredytu nie znajduje się stopa bazowa banku, w szczególności jeśli podpisałeś umowę z mBank S.A., Bankiem Pekao S.A.
Treść klauzuli zmiennego oprocentowania – Stopa Bazowa Banku – przedmiot sprawy
Sąd analizował m.in. treść postanowień umownych dotyczących klauzuli zmiennego oprocentowania, tj.:
– § 4 ust. 3, w którym wskazano, iż oprocentowanie Kredytu jest zmienne, a umowna stopa oprocentowania wynosi 2,38 % w skali roku (dalej także OK), zaś w ust. 3 wskazano, iż rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) na dzień sporządzenia Umowy wynosi 6,05 %.
– § 5, w którym określono „mechanizm” oprocentowania Kredytu (dalej: OK). Zmiany oprocentowania miały następować w oparciu o zmianę stopy bazowej Banku (dalej: SBB). Stopa bazowa Banku ustalana miała być na podstawie wskaźnika oprocentowania jednomiesięcznych pożyczek na polskim rynku międzybankowym ( WIBOR 1M, dalej także W1 )) i pierwsza stopa została ustalona w oparciu o wskaźnik z 01.04.2014 r. i stanowi podstawę do ustalania kolejnych. Nie została podana wysokość tej pierwszej SBB. W 7 dniu każdego miesiąca Bank miał dokonać analizy wskaźnika WIBOR 1M co do zasady. Wskaźnik WIBOR 1M miał stanowić nową SBB, jeśli w dniu analizy różnica między wskaźnikiem W1 a obowiązując SBB jest większa aniżeli 25 punktów bazowych w górę lub w dół, wskaźnik W1 z dnia analizy staje się nową SBB. Dodatkowo opisano stopień podwyższenia w relacji dla pierwszej zmiany umowy gdyby poprzednia była wyższa i z zastrzeżeniem, iż stopa nie może być wyższa niż maksymalne odsetki, zaś w relacji dla pierwszej zmiany, gdyby poprzednia była niższa z zastrzeżeniem, iż nie może być niższa aniżeli 0 % w skali roku. Wskazano, że jeśli Kredytobiorcy odstąpią, wypowiedzą, rozwiążą umowy ubezpieczenia spłaty kredytu, co było niezbędne do zawarcia Umowy na warunkach promocyjnych, przed okresem takiej umowy ubezpieczenia, Bank podwyższy OK o 300 punktów bazowych, z zastrzeżeniem że OK nie może być wyższe niż odsetki maksymalne. W przypadku zmiany oprocentowania bank miał wysłać zmieniony harmonogram spłat.
(patrz: https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/$N/154505300003003_VI_C_000825_2024_Uz_2024-09-06_002)
Treść uzasadnienia wyroku Sądu dostarcza istotnych informacji na temat kontroli incydentalnej klauzul umownych dotyczących oprocentowania ze stawką WIBOR oraz szczegółowych argumentów, które przesądziły o uznaniu tych zapisów za niedozwolone (abuzywne). Oto kluczowe aspekty:
1. Ogólne uwagi prawne
- Podstawa prawna: Artykuł 385¹ k.c. chroni konsumentów przed zapisami umownymi naruszającymi ich prawa, szczególnie w przypadku umów narzuconych jednostronnie przez instytucje finansowe.
- Dyrektywa 93/13: Wskazuje na obowiązek ochrony konsumenta i zapewnienia transparentności umów w transakcjach z bankami.
- Rozporządzenie BMR: Regulacje BMR dotyczące wskaźników referencyjnych, takich jak WIBOR, nie znoszą obowiązku kontroli indywidualnej klauzul przez sądy w kontekście ochrony konsumentów.
2. Kluczowe wady zapisów umownych
- Brak przejrzystości:
a) Opis mechanizmu zmiany oprocentowania oparty na WIBOR 1M był zawiły, trudny do zrozumienia dla przeciętnego konsumenta, a brakowało wyjaśnień i symulacji.
b) Pojęcia takie jak „stopa bazowa”, „punkt bazowy” czy „rynek międzybankowy” nie zostały wyjaśnione w sposób przystępny dla konsumentów.
c) Zapis § 5 zawierał niejasne sformułowania, np. procedurę zmiany oprocentowania o więcej niż 25 punktów bazowych.
- Brak wpływu konsumenta na treść umowy:
Zapis § 5 został jednostronnie ustalony przez bank bez możliwości negocjacji ze strony konsumentów.
- Brak symulacji i wyjaśnień:
a) Konsumenci nie otrzymali prognoz dotyczących możliwych zmian oprocentowania oraz ich wpływu na wysokość rat w całym okresie kredytowania.
b) Nie przedstawiono, w jaki sposób oprocentowanie mogłoby wzrosnąć lub jakie będą konsekwencje finansowe w skrajnych przypadkach.
c) Przykładowa rata kredytu i końcowe zobowiązania (np. rata balonowa) w istotny sposób obciążały budżet konsumentów, co powinno zostać odpowiednio przedstawione.
- Sankcja „kary umownej”:
Wprowadzenie możliwości podwyższenia oprocentowania o 300 punktów bazowych w sytuacji rozwiązania lub odstąpienia od umowy ubezpieczenia kredytu naruszało prawa konsumentów, szczególnie że zdarzenia te mogły być niezależne od nich.
3. Skutki prawne wyroku Sądu Rejonowego
- Eliminacja § 5 Umowy: Uznanie tego zapisu za abuzywny oznacza jego bezskuteczność wobec konsumentów.
- Wykonalność umowy: Ponieważ oprocentowanie w umowie było zmienne, a § 5 reguluje mechanizm jego zmiany, usunięcie tego zapisu może prowadzić do niemożności wykonywania umowy w pierwotnym kształcie.
- Sankcja kredytu darmowego: Konsumenci mogą domagać się zwrotu świadczeń wynikających z uznania umowy za naruszającą ich prawa.
4. Znaczenie wyroku dla innych konsumentów
Sądów uznał, że zapis w umowie kredytowej dotyczący zmiennego oprocentowania opartego na WIBOR 1M jest niedozwoloną klauzulą umowną. Kluczowe argumenty sądu obejmowały:
- Niejasność mechanizmu zmiany oprocentowania, co uniemożliwiało konsumentom zrozumienie, jak będą kształtować się ich zobowiązania.
- Brak indywidualnych uzgodnień z konsumentami, co naruszało dobre obyczaje i równowagę kontraktową.
- Zastosowanie mechanizmów „kar umownych” w sytuacjach niezależnych od konsumentów, np. związanych z ubezpieczeniem kredytu.
W efekcie sąd uznał, że taki zapis narusza prawa konsumentów wynikające z artykułu 385¹ kodeksu cywilnego oraz Dyrektywy 93/13/EWG dotyczącej nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Wyrok może stanowić kolejny precedens w sporach dotyczących umów kredytowych, w których pojawiają się niejasne klauzule dotyczące mechanizmu oprocentowania.
Kancelaria WIBOR Warszawa – Twoje prawa w sporach z bankami
Dział prawny WIBOR w kancelarii w Warszawie oferuje profesjonalną pomoc prawną dla konsumentów, którzy czują się poszkodowani przez niejasne i skomplikowane zapisy w umowach kredytowych.
Jakie problemy zauważamy w umowach z WIBOR?
W wielu przypadkach banki stosują klauzule, które mogą być niezgodne z prawem.
W szczególności chodzi o:
- Brak przejrzystości zapisów: Klauzule dotyczące mechanizmu zmiany oprocentowania, np. opartych na WIBOR 1M, 3M, 6M, często są zawiłe i trudne do zrozumienia dla konsumentów.
- Bank używa własnego oprocentowaniem kredytu: Tzw. stopa bazowa banku.
- Jednostronne narzucanie warunków: Konsumenci zazwyczaj nie mają wpływu na kształt zapisów dotyczących oprocentowania.
- Brak symulacji i wyjaśnień: Banki często nie przedstawiają konkretnych danych ani prognoz dotyczących potencjalnych wzrostów oprocentowania i ich wpływu na raty kredytowe.
- Ukryte ryzyka: Wprowadzanie mechanizmów podwyższania oprocentowania (np. w przypadku odstąpienia od ubezpieczenia kredytu) może prowadzić do nieprzewidywalnych obciążeń dla kredytobiorców.
Co możesz zrobić, jeśli Twoja umowa kredytowa opiera się na WIBOR?
Jeśli uważasz, że Twoja umowa kredytowa zawiera nieuczciwe zapisy dotyczące oprocentowania, warto podjąć odpowiednie kroki:
- Analiza umowy: Nasza kancelaria w Warszawie pomoże Ci przeanalizować zapisy umowy i zidentyfikować potencjalne klauzule abuzywne.
- Negocjacje z bankiem: W wielu przypadkach można rozwiązać spór polubownie.
- Postępowanie sądowe: Jeśli polubowne rozwiązanie nie jest możliwe, reprezentujemy klientów w sporach z bankami przed sądami.