Sankcja kredytu darmowego (SKD) a nowa ustawa o kredycie konsumenckim – sprawdź, czy Twoja umowa z bankiem się kwalifikuje

Sankcja kredytu darmowego ma się zmienić – tak przynajmniej zakładał wycofany projekt ustawy, który miał wdrożyć unijną dyrektywę CCD2. Do jej wdrożenia Polska wciąż jest zobowiązana, mimo że termin transpozycji już minął. 18 maja 2026 r. Prezes Rady Ministrów odwołał jednak upoważnienie Prezesa UOKiK do prowadzenia prac nad projektem UC82, przez co dotychczasowa wersja przepisów trafiła do kosza, a rząd zapowiedział dopiero nowe prace legislacyjne.

Tymczasem liczba sporów o sankcję kredytu darmowego rośnie w tempie, jakiego sektor bankowy jeszcze nie widział. Na koniec 2025 r. banki notowane na giełdzie uczestniczyły w ponad 20 tysiącach takich postępowań. To blisko 70 proc. więcej niż rok wcześniej.

Jeśli masz kredyt konsumencki lub pożyczkę, przy której bank mógł naruszyć obowiązki informacyjne, warto sprawdzić, co dla Twojej sprawy oznacza dzisiejszy stan prawny – zanim nowe przepisy zdążą wejść w życie.

Czym jest sankcja kredytu darmowego i kiedy bank traci prawo do odsetek?

Sankcja kredytu darmowego (SKD) działa w polskim prawie od 2011 roku i wynika z art. 45 Ustawy o kredycie konsumenckim – ustawy z dnia 12 maja 2011 r. 

Mechanizm jest prosty – jeśli bank lub inna instytucja finansowa naruszy określone w przepisach obowiązki informacyjne, możesz złożyć pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W efekcie będziesz spłacać wyłącznie kapitał kredytu – bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, a pobrane już wcześniej kwoty odsetek i kosztów, w tym prowizji, podlegają zwrotowi. To nie jest unieważnienie umowy – kontrakt pozostaje w mocy, znika tylko jego odpłatny charakter.

Jakie naruszenia i jakie kredyty obejmuje sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego opiera się na zamkniętym katalogu naruszeń. Obejmuje on m.in. art. 29 ust. 1, wybrane punkty art. 30 ust. 1, art. 31–33, art. 33a oraz art. 36a–36c – a więc:

• formę umowy;
• jej obowiązkowe elementy;
• sposób wskazania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) i całkowitego kosztu ponoszonego przez konsumenta;
• zasady ustalania oprocentowania kredytu;
• zasady spłaty kredytu przed terminem.

Sankcja obejmuje umowy o kredyt konsumencki do kwoty 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w walucie innej niż polska, zawarte po 18 grudnia 2011 r., niezależnie od rodzaju kredytu – bankowego czy pozabankowego. Nie dotyczy kredytów hipotecznych.

To inny mechanizm niż prawo do odstąpienia konsumenta od umowy, które pozwala wycofać się z całego kredytu w ciągu 14 dni od jego zawarcia. Sankcja kredytu darmowego działa inaczej: nie wymaga rezygnacji z kredytu ani działania w żadnym krótkim terminie, a jej skutkiem jest kredyt bez odsetek – nie zerwanie umowy.

Ile czasu masz na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego?

Prawo do skorzystania z sankcji przysługuje Ci przez cały okres obowiązywania umowy, a dodatkowo jeszcze przez rok po jej wykonaniu. Nie musisz więc czekać do końca spłaty, żeby złożyć oświadczenie.

Sporne pozostaje jednak samo pojęcie wykonania umowy – dominujący pogląd wiąże je jednak z pełnym wykonaniem zobowiązań przez obie strony, czyli najczęściej z dniem spłaty ostatniej raty. Można jednak również twierdzić, iż umowa jest wykonana tylko wtedy, gdy bank spełni wszystkie wymagania ustawowe wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. Różnica ma znaczenie praktyczne – w pierwszym wariancie roczny termin liczy się od dnia spłaty kredytu, w drugim dopiero od wypełnienia przez bank obowiązków ustawowych.

Niezależnie od przyjętej wykładni, jest to termin zawity, nie przedawnienie. Po jego upływie uprawnienie znika bezpowrotnie i nie podlega przywróceniu, niezależnie od wagi naruszeń banku.

Skąd biorą się zmiany w ustawie o kredycie konsumenckim i dlaczego ich kształt wciąż jest niewiadomą?

Źródłem planowanej nowelizacji jest dyrektywa (UE) 2023/2225 z 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki, znana jako CCD2. Uchyla ona dotychczasową dyrektywę 2008/48/WE. Jej celem jest wyższy i bardziej jednolity poziom ochrony konsumenta, dostosowany do zjawisk, których nie znała poprzednia regulacja – sprzedaży zdalnej, mikropożyczek online i modeli „kup teraz, zapłać później” (BNPL).

Termin transpozycji dyrektywy do prawa krajowego minął 20 listopada 2025 r., a jej przepisy mają być stosowane od 20 listopada 2026 r.

Prace nad polską regulacją wdrażającą CCD2 prowadził Prezes UOKiK. Pierwszą wersję projektu UC82 opublikowano w lipcu 2025 r., a po konferencji uzgodnieniowej z 20–21 stycznia 2026 r. na początku marca 2026 r. pojawiła się wersja uwzględniająca uwagi z konsultacji. 18 maja 2026 r. Prezes Rady Ministrów odwołał jednak upoważnienie Prezesa UOKiK do prowadzenia prac legislacyjnych nad wdrożeniem CCD2, a projekt UC82 wycofano z prac Komitetu do Spraw Europejskich. Rząd zapowiedział rozpoczęcie nowych prac legislacyjnych.

Obowiązek wdrożenia dyrektywy nie zniknął – zniknął tylko konkretny projekt, który miał go realizować. Sankcja kredytu darmowego z art. 45 obowiązuje więc w pełni, dopóki nowe przepisy nie wejdą w życie. Ich brzmienie, przepisy przejściowe i ostateczny kształt sankcji pozostają dziś nieustalone. To różnica, na której warto oprzeć ocenę sytuacji – obowiązek reformy jest pewny, jej treść nie.

Jak miała zmienić się sankcja kredytu darmowego, zanim projekt ustawy trafił do kosza?

Sankcja kredytu darmowego miała przejść największą zmianę od 2011 roku. Wycofany projekt zakładał odejście od jednej, jednolitej formuły na rzecz modelu stopniowanego – sankcji proporcjonalnej do wagi naruszenia banku.

Widełki miały sięgać od wariantu najdalej idącego, określanego jako „kredyt darowany” (brak obowiązku zwrotu nawet kapitału, gdy kredytu udzielono bez wniosku i zgody konsumenta), przez pełną sankcję znaną z obecnych przepisów, po warianty częściowe, ograniczające wyłącznie niektóre koszty. Sankcja miała pozostać niezależna od winy banku – bez znaczenia miało być, czy naruszenie wynikało z celowego działania, zaniedbania czy błędu technicznego.

Projekt przewidywał też szerszy katalog naruszeń niż dzisiejszy art. 45. Pojawić miało się powiązanie sankcji z nienależytą oceną zdolności kredytowej – obszar, którego obecny katalog nie obejmuje wprost – a także nowe obowiązki kredytodawcy dotyczące reklamy, informacji przedumownych, umów ubezpieczenia i wczesnego identyfikowania konsumentów w trudnej sytuacji finansowej. Związek Banków Polskich krytykował ten kierunek, wskazując, że konstrukcja SKD w projekcie była nieprecyzyjna, a objęcie sankcją oceny zdolności kredytowej i wariant „kredytu darowanego” idą zbyt daleko.

Zmienić miał się także zakres samej regulacji. Dyrektywa CCD2 podnosi unijny próg kwotowy do równowartości 100 000 euro. Wycofany projekt szedł jednak dalej – przewidywał całkowite zniesienie górnego limitu, obejmując ochroną wszystkie kredyty konsumenckie niezależnie od wysokości, w miejsce dzisiejszego progu 255 550 zł. Ochroną objęte miały zostać też produkty dotąd pomijane lub graniczne – płatności odroczone typu BNPL, krótkoterminowe mikropożyczki, leasing konsumencki z obowiązkowym wykupem, karty kredytowe i limity odnawialne.

Co mówią o sankcji kredytu darmowego TSUE i Sąd Najwyższy?

Sankcja kredytu darmowego nie zależy tylko od losów nowych przepisów – kształtuje ją też orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego.

Co zmienia wyrok TSUE w sprawie C-744/24?

23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-744/24, zainicjowanej pytaniem Sądu Rejonowego we Włodawie na tle umowy z Bankiem Pekao.

TSUE uznał, że bank naliczał odsetki nie tylko od wypłaconego kredytu, ale też od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem – prowizji czy składki ubezpieczeniowej. Takie postanowienie umowy kredytowej, sformułowane przez kredytodawcę, jest sprzeczne z dyrektywą, jeśli te kwoty nie zostały faktycznie postawione do dyspozycji konsumenta.

Trybunał nie przesądził przy tym, że samo naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego – ocena należy do sądów krajowych.

Sam wyrok i jego praktyczne skutki dla kredytobiorców Banku Pekao omawiamy szerzej w osobnym artykule o wyroku TSUE w sprawie C-744/24.

Co wynika z opinii Rzecznika Generalnego w sprawie C-831/24?

11 czerwca 2026 r. Rzecznik Generalny TSUE przedstawił opinię w sprawie C-831/24, zainicjowanej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku.

Zdaniem Rzecznika Generalnego sąd rozpoznający sprawę o sankcję kredytu darmowego ma obowiązek z urzędu zbadać, czy kredytodawca wypełnił obowiązki informacyjne z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE. Kontrola nie może ograniczać się wyłącznie do naruszeń wskazanych przez konsumenta. To opinia doradcza, nie wyrok – ostateczne rozstrzygnięcie Trybunał wyda później, dlatego wnioski warto formułować ostrożnie.

Dlaczego Sąd Najwyższy czeka z uchwałą?

Na rozstrzygnięcia z Luksemburga czeka też Sąd Najwyższy.

Postanowieniem z 30 lipca 2025 r. (III CZP 15/25), wydanym na tle zagadnienia prawnego Sądu Okręgowego w Poznaniu, SN zawiesił postępowanie w sprawie uchwały dotyczącej sankcji kredytu darmowego do czasu wyroków TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24.

Spór o moment, od którego biegnie roczny termin na złożenie oświadczenia, także trafił do Trybunału – pytania w tym zakresie, obok pytań o metodologię liczenia RRSO i kosztów kredytu, zadał Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim (sygn. krajowa I C 1048/24, postanowienie z 25 listopada 2025 r., sprawa C-828/25). Część sądów zawiesza dziś sprawy o sankcję kredytu darmowego, czekając na te rozstrzygnięcia.

Dlaczego nie warto zwlekać z pozwem o sankcję kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego nie czeka na nikogo – dwa terminy biegną już teraz, niezależnie od losu nowej ustawy.

Obecne umowy oceniane są według dzisiejszego prawa

Umowy zawarte do dziś ocenia się według prawa, które nadal obowiązuje, czyli przepisów z 2011 r. z pełną, jednolitą sankcją. Planowane stopniowanie sankcji kredytu darmowego nie działa wstecz – a to, czy i w jakim zakresie miałoby w ogóle objąć wcześniej zawarte umowy, rozstrzygną dopiero przepisy przejściowe nowej regulacji, których jeszcze nie ma. To nie jest argument za czekaniem, lecz źródło niepewności – korzystniejsza i już ugruntowana podstawa prawna jest dostępna teraz, przyszła może okazać się słabsza.

Prawdziwym ograniczeniem czasowym nie jest jednak los nowych przepisów, lecz roczny termin zawity z art. 45 ust. 5. To twarda granica – po jej przekroczeniu uprawnienie do złożenia oświadczenia wygasa bezpowrotnie.

Terminy, których nie zatrzyma żadne oczekiwanie na rozstrzygnięcia

Spór o to, od kiedy liczyć „wykonanie umowy” – od wypłaty kredytu czy od spłaty ostatniej raty kredytu – to realne ryzyko, nie akademicka dyskusja. Gdyby w orzecznictwie przeważyła wykładnia liczenia terminu od dnia wypłaty, część roszczeń mogłaby okazać się już wygasła. Czekanie na rozstrzygnięcie tego sporu przez TSUE grozi tym, że odpowiedź nadejdzie już po upływie terminu dla konkretnej umowy.

Osobną granicą czasową jest przedawnienie roszczeń pieniężnych. Zwrot prowizji i innych kosztów zapłaconych ponad kapitał to roszczenie majątkowe, które ulega przedawnieniu niezależnie od terminu zawitego na samo oświadczenie o skorzystaniu z sankcji. Im później podjęte zostanie działanie, tym mniejszą część nadpłaconych kwot można odzyskać.

Nowe przepisy są dopiero opracowywane, wyroki TSUE w sprawach C-831/24 i C-566/24 jeszcze nie zapadły, a uchwała Sądu Najwyższego pozostaje zawieszona. Żadne z tych zdarzeń nie zatrzymuje biegu terminów po stronie kredytobiorcy. Sankcja kredytu darmowego nie działa automatycznie – o wyniku przesądza treść konkretnej umowy, dlatego naturalnym punktem wyjścia jest analiza dokumentów, nie oczekiwanie na pełną jasność prawną, która może nie nadejść przed upływem terminu.

Kiedy warto przeanalizować umowę i sprawdzić kalkulator sankcji kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego zaczyna się od analizy własnej umowy. Co powinno skłaniać do bliższego przyjrzenia się zapisom w Twojej umowie kredytu lub pożyczki?

• Do kwoty kredytu doliczono prowizję, ubezpieczenie lub inne koszty, a bank naliczał odsetki nie tylko od wypłaconego kredytu, ale też od tych skredytowanych kosztów;
• umowa nie precyzuje zasad zmiany terminu spłaty kredytu ani warunków wcześniejszej spłaty;
• pojawiają się wątpliwości co do sposobu wyliczenia RRSO lub całkowitej kwoty do zapłaty;
• brakuje czytelnej informacji o tym, co składa się na całkowity koszt ponoszony przez konsumenta, albo widoczne są braki w informacjach przedumownych.

Analiza ma sens niezależnie od tego, czy kredyt jest wciąż spłacany, czy został już zamknięty – decyduje wyłącznie to, czy roczny termin zawity jeszcze biegnie. Dotyczy to niezależnie od rodzaju kredytu – zarówno kredytów bankowych, jak i pożyczek udzielanych przez instytucje pozabankowe oraz SKOK-i, o ile mieszczą się w tym progu kwotowym. Renoma czy wielkość kredytodawcy niczego nie przesądzają – o wyniku decyduje treść swojej umowy kredytowej i dokumentów przekazanych przed jej podpisaniem.

Do analizy warto skompletować umowę kredytu konsumenckiego wraz z załącznikami i harmonogramem rat kredytu, formularz informacyjny przekazany przed jej zawarciem, regulaminy i tabele opłat obowiązujące w dniu podpisania umowy oraz potwierdzenia wypłaty udzielonego kredytu i korespondencję z kredytodawcą. Im pełniejsza dokumentacja, tym łatwiej ocenić, czy umowa kwalifikuje się do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

Jeśli bank nie uznał Twojego oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, kolejnym krokiem może być formalny sprzeciw. Sprawdź, jak złożyć reklamację do banku.

Dlaczego warto mieć wsparcie kancelarii prawnej w sprawie sankcji kredytu darmowego?

Nasza kancelaria prawna zajmuje się sporami z bankami i innymi instytucjami finansowymi od lat, w tym sprawami o sankcję kredytu darmowego. Rola kancelarii sprowadza się do trzech elementów:

• weryfikacji, czy w konkretnej umowie doszło do naruszeń mogących uzasadniać sankcję kredytu darmowego;
• oceny, które roszczenie jest korzystniejsze – węższe, ograniczone do zwrotu nadpłaconych odsetek od kredytowanych kosztów, czy pełna sankcja obejmująca całość odsetek i opłat;
• realistycznej oceny szans, oddzielającej sprawy z mocnymi argumentami od tych, w których ryzyko procesowe jest wysokie.

Sankcja kredytu darmowego z 2011 r. obowiązuje dziś w pełni, ale jej przyszły kształt pozostaje nieustalony – projekt UC82 jest wycofany, choć obowiązek wdrożenia CCD2 do polskiego prawa pozostaje aktualny. Orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego w tej sprawie dopiero się kształtuje. O losach konkretnej sprawy decyduje jednak nie kierunek reformy ani wyroki TSUE, lecz roczny termin zawity liczony od wykonania umowy oraz bieg przedawnienia roszczeń pieniężnych – terminy, których nie zatrzymują ani zmiany prawa, ani oczekiwanie na orzecznictwo.

Jeśli masz kredyt konsumencki lub pożyczkę i chcesz zweryfikować, czy Twoja umowa mogła naruszać obowiązki informacyjne banku, skorzystaj z bezpłatnej analizy umowy – przeanalizujemy dokumenty i ocenimy, czy w Twojej sprawie sankcja kredytu darmowego ma realne podstawy. Możesz też napisać do naszej kancelarii bezpośrednio przez stronę kontaktową.